Οι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που καλλιέργησαν το δένδρο της ελιάς για τα πολύτιμα προϊόντα του: την ελιά και το ελαιόλαδο. Στην Ελλάδα μεταφέρθηκε από την Αφρική με πρωτοβουλία του Κέκροπα. Κατά τον Παυσανία, η δεύτερη ήμερη ελιά φυτεύτηκε στην Ακαδημία του Πλάτωνα, όπως μνημονεύεται στις Νεφέλες του Αριστοφάνη.
Ο Σόλων (μεγάλος νομοθέτης της Αρχαίας Ελλάδας) κατοχύρωσε νομικά την ελιά, η οποία θεωρήθηκε ιερό δέντρο, αλλά και σύμβολο Ζωής, Σοφίας και Ευημερίας. Έτσι ο νόμος όχι μόνο απαγόρευε την κοπή του ελαιόδεντρου, αλλά και παρότρυνε τους πολίτες για το φύτεμα νέων.
Ο Όμηρος αποκαλούσε το ελαιόλαδο “χρυσό υγρό” και ο Ιπποκράτης “μεγάλο θεραπευτή”.
Χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα και για τις ιδιότητές του στη θεραπεία δερματικών παθήσεων, ως επουλωτικό και αντισηπτικό σε τραύματα, εγκαύματα και γυναικολογικές ασθένειες. Στον Ιπποκράτειο Κώδικα αναφέρονται περισσότερες από 60 φαρμακευτικές χρήσεις του.
Ως τροφή βοηθούσε την αντιμετώπιση καρδιακών παθήσεων. Εκτός από το λάδι, για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες χρησιμοποιούσαν και τα φύλλα και άνθη της ελιάς, από τα οποία παρασκεύαζαν αφέψημα που το χρησιμοποιούσαν ως κολλύριο, για την αντιμετώπιση της φλόγωσης των ούλων και του έλκους του στομάχου.
Ποικίλες ήταν οι χρήσεις του λαδιού για θρησκευτικούς σκοπούς. Με λάδι έκαναν σπονδές στους βωμούς, άλειφαν επιτύμβιες στήλες ή έσπενδαν πάνω σε ιερές πέτρες. Η αρχαία χρήση του λαδιού και του κρασιού στην ταφική
τελετουργία έχει διατηρηθεί και στη χριστιανική θρησκεία.
Οι βρώσιμες ελιές αποτελούσαν βασικό στοιχείο της διατροφής, κυρίως όσων γευμάτιζαν εκτός σπιτιού εργαζόμενοι στην ύπαιθρο, σε ταξίδια, ή σε εκστρατείες. Οι ελιές προσφέρονται για τέτοια χρήση αφού μεταφέρονται εύκολα, δεν αλλοιώνονται και έχουν μεγάλη θρεπτική αξία. Σε διάφορες ανασκαφές έχουν βρεθεί κουκούτσια από ελιές που αποτελούν τροφικά κατάλοιπα. Οι αρχαίοι συγγραφείς σώζουν πληροφορίες για τη μεγάλη ποικιλία βρώσιμων ελιών.
Εκτός από το λάδι και τις ελιές, το ξύλο της ελιάς χρησιμοποιούνταν ως καύσιμη ύλη, για ξυλοδεσιές στην αρχιτεκτονική, για μπόλια στη σύνδεση κιόνων, για στειλεούς αγροτικών και άλλων εργαλείων, αλλά και για την κατασκευή ξοάνων θεών και άλλων ξύλινων αγαλμάτων.
Το φθινόπωρο, είναι η εποχή συγκομιδής του καρπού, κατά την οποία ο πληθυσμός της ελληνικής υπαίθρου εργάζεται σκληρά στους ελαιώνες, όπως και οι πρόγονοί του από την αρχαιότητα ως σήμερα, θερμαίνοντας τις ψυχρές ημέρες με τις φωνές τους, τους ήχους των ραβδιών και των πριονιών και την ασταμάτητη μουσική του πολύτιμου καρπού που πέφτει στα πανιά.
Στην ελληνική μυθολογία η ελιά απαντάται ως δέντρο εξαιρετικά χρήσιμο τόσο για τον καρπό του όσο και για το ξύλο του. Είναι γνωστός δε ο μύθος ότι η θεά Αθηνά δώρισε στους πολίτες των Αθηνών ένα δέντρο ελιάς - ως πηγή πλούτου - για να κερδίσει τον Ποσειδώνα και να εκλεγεί προστάτιδα της πόλης που γι’ αυτό το λόγο πήρε το όνομά της.
Το δένδρο της ελιάς, που δένει αρμονικά με το ελληνικό τοπίο και την ιδιοσυγκρασία των κατοίκων του, σμιλεμένο από τον μεσογειακό ήλιο και τους αιγαιοπελαγίτικους ανέμους υπήρξε πάντοτε μια ατέλειωτη πηγή έμπνευσης για το ελληνικό πνεύμα και ψυχή. Ένα σύμβολο κοινωνικών και θρησκευτικών αξιών, προόδου, ειρήνης, ευημερίας, φρόνησης και φήμης.
Ο Πλίνιος συγγραφέας και γιατρός αναφέρει ότι το πρώτο ελαιοτριβείο επινοήθηκε από τον Αρίσταιο υιό του Απόλλωνα. Ο ίδιος ο Πλίνιος συνιστούσε την τοποθέτηση αρωματικών βοτάνων για να αυξήσει το άρωμα του ελαιολάδου. Αλλά και ο Όμηρος παλαιότερα αναφέρεται στο ελαιόλαδο το οποίο χρησιμοποιούσαν για την περιποίηση του σώματος. Είναι χαρακτηριστικό ότι με αυτό άλειφαν το σώμα των δρομέων για να περιορίσουν την αφυδάτωση και τους τραυματισμούς. Στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η ελιά καλλιεργούνταν στην αρχαία Ελλάδα τόσο για τη βρώση της όσο και για το λάδι της που χρησιμοποιούταν και ως καλλυντικό, υπάρχουν στην Κνωσό, στη Θήρα, στη Σκόπελο, στις Μυκήνες και σε όλες σχεδόν τις ελληνικές πόλεις στις οποίες άκμασε σπουδαίος πολιτισμός κατά της αρχαιότητα.
Στον ελληνικό χώρο έχουν βρεθεί αφενός πιεστήρια για παραγωγή λαδιού από τις ελιές και αφετέρου δοχεία (πιθάρια) αποθήκευσης λαδιού που χρονολογούνται πριν από τα ιστορικά χρόνια.
Στην Αρχαία Ελλάδα, από το πρώτο πρεσάρισμα του καρπού έπαιρναν το λάδι για το φαγητό τους. Από το δεύτερο πρεσάρισμα έφτιαχναν αλοιφές. Το δε τρίτο πρεσάρισμα το χρησιμοποιούσαν για τις λάμπες τους.
Οι καλλιάγριες είναι τα παλαιά ελαιοτριβεία, τα οποία στη Σκόπελο των αρχών του αιώνα μας ήταν περίπου είκοσι.
Σήμερα μόνο στο Κλήμα, από τά χωριά της Σκοπέλου, σώζεται ένα από τα προβιομηχανικά αυτά εργαστήρια, το οποίο σταμάτησε τη λειτουργία του τον Μάρτιο του 1967. Βρίσκεται κοντά στη Γλώσσα, δηλαδή στη νοτιοδυτική πλευρά του νησιού, που κοιτάζει κατά τη Σκιάθο και τη Βόρεια Εύβοια. Αξίζει να το επισκεφθείτε ,να δείτε το παλιό λιοτρίβι (το οποίο βρίσκεται ανάμεσα στα δυο χωριά) και δοκιμάσετε προϊόντα φτιαγμένα με τοπικό λάδι.