
Η Μεσογειακή φώκια (Monachus Monachus) είναι το σπανιότερο είδος φώκιας, ένα από τα έξι περισσότερο απειλούμενα με εξαφάνιση θηλαστικά στον πλανήτη και το υπ’ αριθμόν ένα απειλούμενο με εξαφάνιση θαλάσσιο θηλαστικό στην Ευρώπη.
Tο γένος των φωκιών μοναχών περιλαμβάνει 3 είδη:
- Tη μεσογειακή φώκια Monachus-Monachus
- Τη φώκια μοναχός της Χαβάης (Monachus schauinslandi)
- Τη φώκια μοναχός της Καραϊβικής (Monachus tropicalis)
Από τα 18 είδη φωκιών που υπάρχουν σήμερα στον κόσμο, οι φώκιες μοναχοί είναι αυτές που ζουν σε θερμότερες περιοχές του πλανήτη. Δυστυχώς, και τα τρία αυτά είδη αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν δραματικά προβλήματα επιβίωσης κατά τη διάρκεια του τελευταίου αιώνα. Κοινός παρονομαστής των προβλημάτων ο άνθρωπος, ο οποίος άλλοτε ως άπληστος κυνηγός και άλλοτε ως απερίσκεπτος διαχειριστής του περιβάλλοντος, κατάφερε να εξαφανίσει τις φώκιες της Καραϊβικής και να φέρει στα πρόθυρα του αφανισμού τη φώκια μοναχό της Χαβάης και τη Μεσογειακή φώκια Monachus-Monachus.
Η σχέση φώκιας - ανθρώπου είναι μερικές φορές ανταγωνιστική. Στην Ελλάδα οι απειλές για την επιβίωση της Μεσογειακής φώκιας σχετίζονται με την αλιεία. Η φώκια μοναχός που ζει στα ελληνικά νερά απειλείται από τη μείωση της διαθέσιμης τροφής (αποτέλεσμα της υπεραλίευσης) και από την τυχαία σύλληψή της σε αλιευτικά εργαλεία.
Επίσης, η βιομηχανική ρύπανση και ο ανεξέλεγκτος τουρισμός είναι δραστηριότητες που προκαλούν την καταστροφή των βιοτόπων και την ενόχληση των λιγοστών θηλαστικών με αποτέλεσμα οι φώκιες αναγκάζονται να αλλάζουν τον τρόπο ζωής τους, να παρουσιάζουν χαμηλή γεννητικότητα και υψηλή θνησιμότητα.
Επειδή η φώκια βρίσκεται στην κορυφή της οικολογικής πυραμίδας μπορεί να θεωρηθεί δείκτης της υγείας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και η εξαφάνισή της, προοίμιο της επικείμενης καταστροφής του.
Στην Ελλάδα ο πληθυσμός τους (http://mom.lighthouse.gr) εκτιμάται γύρω στα 300 άτομα.
Η Αλόννησος, το νησί που βρίσκεται στα βόρεια της Σκοπέλου, μαζί με έναν αριθμό από ερημονήσια και βραχονησίδες, τη Περιστέρα, τα Δύο Αδέλφια, τα Σκάντζουρα, τη Κυρα-Παναγιά, τα Γιούρα, τη Ψαθούρα και το Πιπέρι, συνθέτουν ένα νησιωτικό σύμπλεγμα απαράμιλλης ομορφιάς, που φιλοξενεί εκτός από ένα από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς Μεσογειακής φώκιας στο κόσμο και άλλα σπάνια και απειλούμενα είδη χλωρίδας και πανίδας, όπως το γεράκι μαυροπετρίτης, τον αιγαιόγλαρο και το αγριοκάτσικο των Γιούρων.
Η σημαντικότητα του οικοσυστήματος της περιοχής από βιολογική και πολιτισμική άποψη, ώθησε την ελληνική πολιτεία το Μάιο του 1992, στο να ανακηρύξει την περιοχή ως προστατευόμενη, ιδρύοντας έτσι το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο, το πρώτο της Ελλάδας και ένα από τα μεγαλύτερα σε μεσογειακό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Εάν έρθετε στην Σκόπελο ή οποιοδήποτε από τα νησιά των Σποράδων ενημερωθείτε σχετικά με το θαλάσσιο πάρκο και προγραμματίστε μια εκδρομή σε αυτό για να γνωρίσετε από κοντά την τη Μεσογειακή φώκια Monachus-Monachus. Εάν πάλι έχετε δικό σας σκάφος σεβαστείτε όσο μπορείτε τα μοναδικά αυτά πλάσματα και το χώρο που τα φιλοξενεί εδώ και πολλούς αιώνες.