Ο άνθρωπος δεν σκεπτόταν ούτε αντιλαμβανόταν τον κόσμο πάντα με τον ιδιο τρόπο. Υπήρχαν εποχές που η ατομική συνείδηση, η έντονη αίσθηση του “εγώ” που έχουμε σήμερα δεν υπήρχε. Οι μακρινοί μας πρόγονοι ζούσαν σ’ έναν κόσμο μαγικό, σ’ έναν κόσμο “πιο παιδικό”.
Δέντρα, ζώα και φυσικά φαινόμενα δεν ήταν αντικείμενα προς μελέτη αλλά, όντα ενός μαγικού κόσμου μέσα στον οποίο συμμετείχαμε και εμείς. Στην κατάσταση το υ νου στην οποία προσπαθούμε εμείς σήμερα να φτάσουμε με διάφορες τεχνικές ή με παραισθησιογόνα φυτά, έφθανε ο άνθρωπος τότε πιο άμεσα.
Σ’ εκείνες τις πιο μαγικές, “χθόνιες” εποχές φαίνεται πως έπαιζε το τελετουργικό και μυστικό της ρόλο η συκιά. Η συκιά είναι από τα αρχαιότερα δέντρα που καλλιέργησε ο άνθρωπος (7000 π.Χ. στην Ιεριχώ). Είναι το πρώτο δέντρο που αναφέρεται στην Βίβλο. Στην ελληνική μυθολογία σχετίζεται με γεγονότα και θεούς που μαρτυρούν τη “χθόνια καταγωγή” ενώ και στην Ινδία είναι δέντρο ιερό.
Φυσικά και στην ελληνική μυθολογία βρίσκουμε πολλές πληροφορίες για την Συκιά. Η πιο άμεση αναφορά στην “χθόνια καταγωγή” της γίνεται στις Τιτανομαχίες. Το πέρασμα από την εποχή των χθονίων θεών σε αυτή των ηλιακών δεν έγινε αναίμακτα. Πολλά χρόνια-εννέα λέει ο μύθος κράτησαν οι μάχες ανάμεσα στους συμμάχους του Δία (κύκλωπες, εκατόγχειρες) και τους υποστηρικτές του Κρόνου, Τιτάνες. Στο τέλος οι Τιτάνες βυθίστηκαν στα βάθη της γης, στα σκοτεινά Τάρταρα και ο Δίας βγήκε νικητής. Όλοι βυθίστηκαν εκτός από έναν. Ο Συκεύς, ξαναβγήκε στο φως, με την μορφή ενός δέντρου της Συκιάς
Κατά μια άλλη εκδοχή, η Συκιά οφείλει την ύπαρξη της στον Διόνυσο. Λατρεύτηκε ως δέντρο και του Διονύσου και του Πρίαπου. Και εδώ έχουμε δυο μυθικές μορφές σύγχρονες μεν, της λατρείας του Δία, αλλά άμεσα συνδεδεμένες με τις “χθόνιες” δυνάμεις της αναπαραγωγής, της γονιμότητας και των αιώνιων ρυθμών της φύσης. Σύμφωνα με μια τρίτη εκδοχή, δώρισε η Δήμητρα την Συκιά στο λαό της Αττικής, όπου κατέφυγε την εποχή που πενθούσε την αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα.
Η ιδιαίτερη σχέση που έχει η Συκιά με τους “θεούς” της γης, το χώμα, το νερό, την λάσπη, φαίνεται και στην μορφή της. Το ξύλο της είναι γκρι σαν το χρώμα των βράχων, πορώδες και δεν πιάνει φωτιά. Είναι υγρό και δεν έχει καθόλου ρετσίνι. Αντέχει σε περιόδους μεγάλης ξηρασίας γιατί κρατάει υγρασία στους πόρους του ξύλου της.
Αντί του ρετσινιού, η συκιά παράγει γάλα. Το γάλα της συκιάς είναι ελαφρώς καυστικό, δημιουργώντας φαγούρες και ερεθισμούς. Με τις ρίζες τους στρέφονται τα φυτά προς την υγρή και σκοτεινή γη και με τον κορμό, τα φύλλα, τον ανθό και τους καρπούς του στον αέρα και στον ήλιο.
Η συκιά δεν έχει μπουμπούκια που ανθίζουν, ούτε λουλούδια με πολύχρωμα πέταλα να έλκουν τα έντομα, να γονιμοποιούνται και να δημιουργούν καρπό. Η συκιά “ανθίζει” προς τα μέσα. Μικρά φουσκωτά “σακουλάκια” ,τα σύκα, γεμάτα στήμονες, σποράκια και χυμούς, που κάποια στιγμή, αν δεν τα φάμε, προκαλούν τα έντομα, με τη γλύκα τους, να διεισδύσουν. Μετά σαπίζουν και πέφτουν στη γη.
Τον Αύγουστο είναι βέβαια η εποχή που μαζεύουμε τα σύκα .Οι δικές μου αναμνήσεις από τη συλλογή των σύκων συχνά πυκνά «μπερδεύονται» με τις ατελείωτες διηγήσεις της γιαγιάς μου. Τα παλαιότερα χρόνια, στη δεκαετία του 50 την εποχή της συλλογής οι σκοπελίτες άρχοντες έστελναν γυναίκες να μαζέψουν τα σύκα από τις απέραντες εκτάσεις τους . Πρωί πρωί τα μαζεύανε ,τα άφηναν στη συνέχεια να λιαστούν ,τα τοποθετούσαν σε κοφίνια και για να μη γεμίσουν σκουλήκια τα ζεμάτιζαν σε αρωματισμένο με ρίγανη, δάφνη και μάραθο νερό. Αφού τα στέγνωναν, τα τοποθετούσαν μαζί με φύλλα δάφνης, η οποία μοσχομύριζε ,σε μεγάλα χάρτινα κιβώτια .
Οι συκιές θεωρούνται «καλόβολα» δένδρα μιας και φυτρώνουν παντού ακόμα και σε γκρεμούς και χαλάσματα ενώ συναντάμε αγριοσυκιές ακόμα και πολύ κοντά στη θάλασσα .
Στη Σκόπελο συκιώνες υπάρχουν σε όλο το νησί αλλά πιο γνωστοί είναι αυτοί που βρίσκονται στις τοποθεσίες «Βαρδιόλα» και «Αμπελική» .Στη θέση «Αμπελική» αξίζει να πάει κανείς εκτός των άλλων για να δει και τα ερείπια του ναού του Ασκληπιείου του 4ου π.Χ. αιώνα .Μου διηγείται λοιπόν η γιαγιά μου το πώς πνιγόταν η Αμπελική στα χρώματα ,από τα μαντήλια, που φορούσαν τα κορίτσια στα κεφάλια τους κατά τη συλλογή των σύκων για να προφυλαχθούν από τον καυτό ήλιο.
Οι συκιές ,λοιπόν ,σε αυτές τις περιοχές είναι δένδρα τεράστια γερμένα μάλιστα προς τη νότια πλευρά, γιατί από το βοριά έρχεται με μανία ο άνεμος. Άλλες συκιές είναι γεμάτες με τα μαυρόσυκα ,που είναι σκουρόχρωμα και βελουδένια ,ενώ υπάρχουν και τα άσπρα σύκα ,γυαλιστερά με κάπως ανοιχτοπράσινο χρώμα.
Όμως εμένα μεγάλη μου αδυναμία είναι τα ξερά σύκα .Είναι γλυκά σα το πιο ωραίο μέλι, αρωματικά σα το πιο φίνο άρωμα και χορταστικά σαν το πιο εκλεκτό φαγητό. Τα ανοίγω στη μέση ,έτσι ώστε μοναδικό σημείο συνοχής να είναι το κοτσανάκι στο κάτω μέρος ,προσθέτω λίγο αμύγδαλο ή καρύδι ,το κλείνω και στη συνέχεια το απολαμβάνω σιγά-σιγά !